vrijdag 28 november 2014

‘Deprimerend’ boek zorgt voor levendig gesprek : de leesgroep boog zich over "Een handvol sneeuw" (Jenny Erpenbeck)


Een leesgroep is er niet om te praten over de nieuwste Aspe of de winnaar van een of andere grote prijs die (bijna) iedereen uit zichzelf toch al leest.  We verlaten integendeel de platgetreden paden en zoeken schrijvers en boeken die wat aan de aandacht van het grote publiek ontsnappen.  Dat kunnen ontdekkingen zijn, maar de kennismaking kan ook tegenvallen…
Neem nu Jenny Erpenbeck.  Een Duitse (1967), opgegroeid in de voormalige DDR, schrijfster van een vijftal boeken die allemaal in het Nederlands vertaald zijn.  ‘Een handvol sneeuw’ verscheen dit jaar en werd in de boekenbijlagen lovend ontvangen : ‘…vooral in de gelaten beschrijving van verzwegen pijn en verdriet is dit complexe boek bij vlagen van een weergaloze schoonheid. ‘ ( Cyrille Offermans in De Groene Amsterdammer van 3 april ).
Meer is er niet nodig om goesting te krijgen om onze tanden in zo’n boek te zetten.  Als je dan nog haar vertrekpunt bekijkt, ben je helemaal verkocht.  Ze laat het hoofdpersonage 5 keer sterven, maar 4 keer leeft ze verder, want wat als nu eens alles anders gelopen was ?  Zo schrijft Erpenbeck een (haar ?) familiegeschiedenis en tegelijkertijd een panorama van de twintigste eeuw.
Een eeuw vol kommer en kwel, vooral op de momenten die ze eruit pikt : de gevolgen van een pogrom voor een joods gezin, de naweeën van de Eerste Wereldoorlog in Wenen, het Stalinistische bewind kort vóór de Tweede Wereldoorlog, de DDR en afsluitend het hoofdpersonage als negentigjarige na de val van de muur.
‘Een handvol sneeuw’ is dan ook niet echt opwekkend.  Sommige lezers namen zelfs het woord ‘deprimerend’ in de mond en gaven er de brui aan.  Zij konden zich herkennen in de kritiek van recensent Mark Cloostermans die het boek bewonderend, maar met aanzwellende weerstand las : ‘Alsof Erpenbeck de punt van haar kroontjespen nog het liefst onder de nagels van haar lezers zou steken.’
Maar Erpenbeck formuleert het allemaal wel heel treffend.  Het boek staat vol mooie zinnen.  Eén voorbeeld :  ‘Zal hij haar bril moeten bewaren om zich haar ogen te herinneren, en haar portemonnee om zich haar vingers te herinneren, een paar schoenen om voor altijd haar voeten in die schoenen te zien, en haar wollen deken om zijn leven lang niet te vergeten hoe haar lichaam er tijdens haar middagdutje uitzag ?  Hoeveel omhulsels en dingen zal hij nodig hebben om te zorgen dat zijn moeder tenminste als herinnering in zijn hoofd voortleeft ?’ (225).
Uiteenlopende reacties dus, maar dat maakt de tongen los.  De bewonderaars willen de anderen overtuigen en omgekeerd.  Zo zorgde een ‘deprimerend’ boek voor een levendige leesgroepavond…

Iedereen zag het in elk geval zitten om ook  in 2015 vier boeken te lezen, waarvan we direct het eerste vastlegden : ‘De verzamelde werken van A.J. Fikry,boekhandelaar’ van de Amerikaanse schrijfster Gabrielle Zevin.  Afspraak op woensdag 25 februari om 19.30.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen